SŁÓW KILKA O GRUPACH WSPARCIA (SAMOPOMOCOWYCH)

CZYLI KILKA SŁÓW O ICH ...

...POWSTANIU I HISTORII

Lek med. Joanna Boroń-Zyss
Specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży
Uniwersytecki Szpital Dziecięcy, Kraków

Powstanie grup wsparcia (samopomocowych) związane jest zawsze z obecnością w życiu osób zainteresowanych czynników - pełniących rolę stresorów, wspólnych dla członków grupy doświadczeń, które powodują zmiany w stosunkach międzyludzkich, sytuacji społecznej, odgrywanych rolach. Dla przykładu mogą to być wydarzenia związane z utratą pracy, przejściem na emeryturę, odejściem partnera, rozwodem, urodzeniem dziecka, przemocą w rodzinie czy też z zachorowaniem na chorobę przewlekłą. Dwa czynniki wydają się mieć charakter nadrzędny a mianowicie wspólnota doświadczeń (trudności) i poszukiwanie ich rozwiązania.

I tak na przykład program grup Anonimowych Alkoholików został stworzony przez dwóch trzeźwiejących mężczyzn uzależnionych od alkoholu, a rzecz miała miejsce w 1935 roku. Program ten stał się wzorem dla innych tego rodzaju grup i równocześnie zapoczątkował powstanie chyba największej na świecie sieci samopomocy.

Istnieje szereg grup zorientowanych na specyficzne problemy. Ich przykładem mogą być wspomniani wcześniej Anonimowi Alkoholicy , czy też tzw. Strażnicy Wagi (wydaje się, że w naszych warunkach taką rolę pełnią Kluby Kwadransowych Grubasów), czy też wyspecjalizowane grupy dla osób uzależnionych od narkotyków.

Wart wspomnienia jest ruch samopomocowy funkcjonujący pod nazwą grup uświadamiających (consciousness-raising - CR) . Co ciekawe ich źródeł można się dopatrywać w politycznych dążeniach grup mniejszościowych. Obecnie w ten nurt wpisują się grupy zrzeszające ludzi w podeszłym wieku, mniejszości seksualne, wiele grup chorych psychicznie. Realizują one cele polityczne i intelektualne. Uzyskane w ten sposób przekonanie, że problemy „osobiste” nie są niczym wyjątkowym - inni też mają podobne trudności, może prowadzić do poszukiwania rozwiązań o szerszym, społecznym i politycznym wymiarze.

Rozkwit ruchu samopomocowego ma miejsce w Stanach Zjednoczonych ok. lat 80-tych, stanowiąc „strategiczną odpowiedz na świat, w którym szerzą się problemy, kurczą zasoby i oczekiwane są specjalistyczne rozwiązania”(za Egan, 2002).

...CELACH I ZASADACH FUNKCJONOWANIA

Główne założenia można sprowadzić do czynienia z biorcy pomocy aktywnego dawcy. Zgodnie z tą zasadą osoby uczestniczące w spotkaniach koncentrują się na pomaganiu, mają poczucie możliwości dokonania zmiany w swoim życiu, będą unikać „robienia z siebie ofiary”, wymieniają informacje, uczą się przez działanie i zmieniają w działaniu.

Bardzo trafnie ujmuje charakteryzuje grupy samopomocy Killilea w 1976 r., wymieniając następujące cechy:
1. wspólne doświadczenie członków;
2. wzajemna pomoc to wsparcie;
3. zasada wspomagającego (kiedy pomagasz innym w rozwiązywaniu problemów największą korzyść z takiej pomocy może odnieść pomagający);
4. związek różnicujący (wzmocnienie poczucia własnej wartości przyspiesza porzucenie przez członków dawnych nieefektywnych zachowań);
5. grupowa siła woli i wiara (każda osoba szuka u pozostałych członków grupy oceny swoich postaw i uczuć);
6. wymiana informacji;
7. konstruktywne dążenie do wspólnych celów.

W różnych opracowaniach rola terapeuty sprowadza się, w zależności od fazy rozwoju grupy i jej potrzeb do roli doradcy, eksperta konsultanta bądź obserwatora.
Zawsze podkreślane jest dążenie do tego, by uczestnicy mogli osiągnąć wyższą jakość życia

...A CO W POLSCE

Idea przewodnia ruchu samopomocowego (grup wsparcia) nie odbiega od przedstawionej wcześniej, podobnie z problematyką będącą podłożem ich powstania . Oczywiście należy zawsze pamiętać o specyfice wynikającej z funkcjonowania grupy w danym kraju o określonej kulturze, historii, realiach.

...A CO Z GRUPAMI WSPARCIA W PKU

Okres ostatniego roku to pierwsze spotkania, które mają miejsce w Krakowie w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym. Połączone siły Poradni Metabolicznej oraz Poradni Zdrowia Psychicznego podjęły starania o rozszerzenie opieki nad pacjentem o pomoc z kręgu właśnie pomocy psychologicznej proponując spotkania dla rodziców w poszczególnych grupach wiekowych. Celem spotkań było określenie jakości życia pacjentów z PKU i ich rodzin, wsparcie oraz pomoc w rozwiązywaniu aktualnych problemów wynikających z PKU oraz kolejnych etapów rozwoju, a przede wszystkim integracja uczestników spotkań. Problemy, które pojawiały się można ująć w główne grupy a to: wynikające z nieprzestrzegania diety, wynikające z etapu rozwojowego dziecka oraz lęku rodziców o przyszłość ich dzieci.
Planowana jest kontynuacja tych spotkań.
Co do najnowszych działań odsyłam do aktualności i serdecznie, serdecznie zapraszam do włączania się w działania o tym charakterze.

BIBLIOGRAFIA:
Scully J.H.: Psychiatria. Urban & Partner. Wrocław, 1998.
Egan G.: Kompetentne pomaganie. Zysk i S-ka. Poznań, 2002.
Freyberger H .J., Schneider W., Rolf-Dieter S.: Kompendium psychiatrii, psychoterapii, medycyny psychosomatycznej. PZWL. Warszawa, 2005.
Grzesiuk L. (red.): Psychoterapia, szkoły ,zjawiska, techniki i specyficzne problemy. PWN. Warszawa, 1994.
Pużyński S. (red.): Leksykon psychiatrii. PZWL. Warszawa, 1993.